Factsheets

Factsheets wonen zonder aardgas

Wat is een warmtenet?
Een warmtenet is een collectieve warmtevoorziening in een buurt, wijk of stad. Het bestaat uit een warmtebron (of soms meer), een netwerk van leidingen onder de grond waardoor warm water stroomt
en een warmtewisselaar die warmte afgeeft in de woning. Warmtenetten staan vaak ook bekend als stadsverwarming.


Duurzame warmtenetten
De duurzaamheid van een warmtenet hangt af van verschillende factoren. De belangrijkste is de warmtebron, zoals warmte uit de industrie, elektriciteitscentrales, afvalverbranding, restwarmte uit
datacentra, warmte uit oppervlaktewater of de rioolwaterzuivering, biomassa, aardwarmte, of Warmte en Koude Opslag (WKO).


Temperatuur warmtenet
We maken een onderscheid tussen warmtenetten met een hoge temperatuur (90 – 70 °C), een midden temperatuur (50 – 55 °C) en een lage temperatuur (40 °C). De meeste warmtenetten werken nu met een hoge temperatuur. Met 90 °C kunnen alle huizen worden verwarmd. 70 °C wordt in oudere huizen voor 1990 mogelijk als de gangbare isolatiemaatregelen zijn genomen voor het dak, de vloer, de spouwmeer en HR++ glas. Bij dergelijke warmtenetten gaat nog steeds veel warmte verloren en is verduurzaming nog
moeilijk. In echt goed geïsoleerde woningen is een warmtenet van 50 – 55 °C mogelijk.
De meest zuinige warmtenetten hebben een temperatuur van 40 °C of zelfs minder. Dit is mogelijk bij zeer goede isolatie. Een lage temperatuur warmtenet kan worden gecombineerd met warmtepompen, zodat in de woningen een temperatuur van 55 °C mogelijk wordt.

Wanneer is dit een goede optie voor jouw huis?
Een warmtenet kan gebruikt worden om hele straten en wijken aardgasvrij te maken. Warmtenetten zijn dus een goede oplossing om meerdere woningen tegelijk van het gas af te halen. Een gangbare schatting is dat ongeveer de helft van de Nederlandse woningen voor 2050 aangesloten kan worden op een warmtenet, met name in steden.


Wat verandert er allemaal in huis?
Bij een warmtenet op 90°C verandert er weinig in huis. In plaats van een cv-ketel krijg je een aansluiting op het warmtenet. Bij een warmtenet op 70 °C is het noodzakelijk om goed te isoleren. Bij 55 °C gaat het om zeer goede isolatie en de vervanging van radiatoren door vloer- of wandverwarming. Bij 40 °C of lager zal het in de bestaande bouw vrijwel altijd gaan om een combinatie van vloerverwarming met een warmtepomp. Bij een warmtenet zal je altijd over moeten stappen op een elektrische manier van koken. De beste optie is inductie.


Wat gaat het kosten?
Bij een warmtenet op hoge temperatuur zijn er weinig directe aanpassingskosten aan de woning. Isoleren blijft altijd slim om energie te besparen en zo je maandlasten te verlagen. Voor een 50 – 55 °C warmtenet zijn goed betaalbare isolatiemaatregelen nodig die zich binnen een aantal jaar terugverdienen. Alleen HR++ glas is relatief duur.

Voordelen
• Met verwarming op hoge temperatuur zijn er weinig aanpassingen in huis.
• Verwarming op lage temperatuur is erg comfortabel door de constante temperatuur in huis.
• Een warmtenet is veiliger dan aardgas.
• Je weet waar de warmte die je gebruikt wordt geproduceerd

Nadelen
• Warmtenetten worden door één energieleverancier beheerd. Er wordt gekeken hoe dit ook coöperatief mogelijk is.
• Bij een warmtenet op lage temperatuur is het wennen dat je de temperatuur niet snel een graadje kan bijstellen zoals bij een cv-ketel.

Wat is een hybride warmtepomp Een hybride warmtepomp is een apparaat dat water verwarmt, bijvoorbeeld voor je radiatoren en douche.
De naam ‘hybride’ wordt gebruikt omdat het een combinatie is van een elektrische warmtepomp en een hr-ketel op gas. Het warmtepompdeel doet het grootste deel van het werk. Als het buiten erg koud is en de warmtepomp redt het niet alleen, dan springt de gasketel bij. Gemiddeld wordt ongeveer 80% van het water door de warmtepomp verwarmd, en dat bespaart dus veel gas.


Waar moet je aan denken
Om een hybride warmtepomp effectief te laten zijn moet je huis redelijk geïsoleerd zijn. Bijvoorbeeld met dubbel glas, spouwmuurisolatie en ongeveer6cm dak- en vloerisolatie. Zonder die isolatie werkt het systeem ook, maar moet de gasketel zo vaak bijspringen dat het warmtepompdeel overbodig wordt.
Meer isolatie is altijd een goed idee, want daarmee bespaar je nog meer gas én elektriciteit. Je radiatoren hoeven niet vervangen te worden.
Een hybride warmtepomp zorgt voor minder gasverbruik, maar verhoogt wel je elektriciteitsverbruik. Qua maandelijkse kosten zal je goedkoper uit zijn.

Wat verandert er allemaal in huis
Er komt een warmtepompgedeelte bij je bestaande of nieuwe cv-installatie. De warmtepomp bestaat uit twee delen. Een buitendeel met ventilator op je dak of aan de gevel. En een kastje van ongeveer
30x60x60 cm dat naast je cv-ketel staat. Tussen beide elementen zit een leiding.

Tussenstap
De hybride warmtepomp is een tussenstap naar een aardgasvrije woning. Je bespaart direct een hoop aardgas. Daarna kan je andere stappen zetten om de energievraag te beperken en uiteindelijk van het gas af te gaan. Zo spreid je de investering in een duurzaam huis

Voordelen

• Eerste verduurzamingstap zonder ingrijpende maatregelen
• Weinig tot geen directe aanpassingen aan woning
• Energierekening en CO2-uitstoot daalt

Nadelen

• Je bent nog niet van het gas af
• Dubbele installatie kost meer ruimte
• Het buitengedeelte maakt geluid, hoeveel dit is hangt af van het mode

Wat is all-electric?
Bij all-electric verwarm je je huis met elektriciteit. Vaak gebruik je een warmtepomp in plaats van je cv-ketel. Als je overstapt naar all-electric is het belangrijk dat je kiest voor groene stroom of deze zelf opgewekt met zonnepanelen.


Waarom is all-electric beter dan aardgas?
Aardgas is een fossiele brandstof. Dit betekent dat er bij de verbranding CO2 vrijkomt en dat draagt bij aan klimaatverandering. All-electric is een duurzaam alternatief voor aardgas mits de elektriciteit groen is opgewekt. Je stoot dan geen CO2 uit en dat is goed voor het klimaat.


Wat verandert er allemaal in huis?
De overstap van een gasgestookte cv-ketel naar een elektrische warmtepomp vraagt om flink wat aanpassingen. Het is noodzakelijk om je huis heel goed te isoleren. Er mag geen warmte meer ontsnappen. Om de warmte in huis goed te verspreiden, maak je gebruik van vloer- of wandverwarming.
Een warmtepomp is groter dan een cv-ketel en heeft vaak een binnen- en buitengedeelte.
Hier moet ruimte voor zijn. Daarnaast zal je ook over moeten stappen op een elektrische manier van koken. De beste optie is inductie

Wat gaat het kosten?
Van alle alternatieven voor aardgas is all-electric relatief duur. Dit komt vooral door de kosten van de warmtepomp, de isolatiemaatregelen en de overstap van radiatoren naar
vloerverwarming. Je maandlasten worden wel lager, zeker als je je eigen energie opwekt met zonnepanelen.


Wanneer is dit een goede optie voor jouw huis?
All-electric is een goede optie wanneer je jouw woning makkelijk heel goed kunt isoleren.
Het gaat dan vooral om huizen die gebouwd zijn vanaf de jaren zeventig.

Voordelen
• All-electric woningen zijn erg comfortabel door de goede isolatie en de gelijkmatige verwarming.
• Het is zeer duurzaam, mits de elektriciteit duurzaam is opgewekt.
• Het is veiliger dan aardgas.
• Je kan dit doen voor je eigen woning, zonder dat je afhankelijk bent van de buren.

Nadelen
• De hoge kosten.
• Een flinke verbouwing in huis.
• Mogelijke geluidsoverlast door een warmtepomp.
• Met lage temperatuur verwarming is het even wennen dat je de temperatuur niet snel een graadje kan bijstellen zoals bij een cv-ketel.

Wat is groen gas?
Groen gas wordt gemaakt door mest, gft en ander organisch afval in een vat te laten vergisten. Tijdens dit vergistingsproces komt methaan vrij, ook wel biogas genoemd.
Biogas heeft een andere samenstelling en kwaliteit dan aardgas. Voor het toegevoegd kan worden aan het gasnet wordt het eerst opgewaardeerd tot groen gas. Het groene gas kan in huis gebruikt worden voor verwarmen en koken.


Duurzaamheid
Groen gas is een beter alternatief dan aardgas omdat de herkomst van het gas duurzaam is. Als planten groeien nemen ze CO2 op uit de lucht. Dezelfde CO2 komt weer vrij bij de verbranding van groen gas. Zo wordt er geen extra CO2 toegevoegd aan de lucht. Groen
gas is daarom energieneutraal en beter voor het klimaat.


Groen gas in Nederland
In de toekomst kunnen we in Nederland niet genoeg groen gas produceren om al onze huizen te verwarmen. Groen gas zal vooral gebruikt worden in situaties waar weinig andere opties zijn. Denk hierbij aan buitengebieden, historische stadscentra en monumentale panden waar het lastiger is om veel te verbouwen en over te gaan op
andere manieren van verwarmen.

Groen gas in huis
Groen gas is in het gasnet niet te onderscheiden van aardgas. Om deze reden zijn er certificaten beschikbaar die duidelijk maken dat je ook écht groen gas koop. Groen gas kan op drie manieren in huis worden gebruikt: met HR-ketels, hybride warmtepompen en
als bijverwarming voor warmtenetten. In huis zijn er geen grote aanpassingen nodig. De radiatoren, cv-ketel en het gasfornuis kunnen blijven staan.


Waarom stappen we dan niet met z’n allen over op
groen gas?
Er is helaas niet genoeg groen gas beschikbaar voor heel Nederland. Daarnaast is het nog harder nodig als groene brandstof in de industrie. Het kan een tijdje duren voor het beschikbaar is. Er zijn wel andere vormen van duurzaam gas in ontwikkeling.

Voordelen
• Groen gas is duurzaam.
• Er zijn geen grote maatregelen nodig in huis.
• Het kan gebruikt worden in historische stadscentra en monumentale panden.

Nadelen
• Het is duurder dan aardgas.
• Er is weinig biogas beschikbaar.
• Groen gas is ook nodig voor transport, de industrie en de
elektriciteitsvoorziening.

Wat is waterstof?
Waterstof is een licht ontvlambaar gas, dat heel nuttig kan zijn als je het slim gebruikt. Het is eenvoudig te maken door water om te zetten in waterstof en zuurstof met behulp van elektriciteit. Het is dan ook geen energiebron, maar een energiedrager. Waterstof werkt
net even anders dan aardgas. Maar de kans is groot dat we het met een beperkt aantal aanpassingen direct in kunnen zetten voor het verwarmen van onze woningen.
Op dit moment wordt waterstof vooral gebruikt voor de productie van hoge temperatuur warmte voor de industrie. Het wordt ook steeds vaker gebruikt als brandstof voor auto’s en vrachtwagens.


Groene, blauwe en grijze waterstof
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen groene, blauwe en grijze waterstof.
Grijze waterstof wordt geproduceerd met aardgas. Daarbij komt CO2 vrij. Wanneer deze CO2 wordt afgevangen en opgeslagen spreken we van blauwe waterstof. Groene waterstof wordt geproduceerd met elektriciteit die is opgewekt uit duurzame bronnen zoals zon en wind. De komende tien jaar is vooral grijze en mogelijk blauwe waterstof
beschikbaar. Het is de bedoeling dat er in de toekomst steeds meer groene waterstof wordt geproduceerd.

Waterstof in huis
Het is niet waarschijnlijk dat dit snel gaat gebeuren. Om groene waterstof te produceren heb je een groot overschot aan duurzame energie nodig. Dat hebben we voorlopig niet.
In de toekomst zou waterstof een deel van de rol van aardgas over kunnen nemen. Het kan dan ingezet worden voor HR-ketels of hybride warmtepompen. Andere aanpassen in huis zijn dan wel nodig, zoals het vervangen van branders en verwarmingstoestellen.

Voordelen
• Je kunt er warmte op hoge temperatuur mee maken.
• Het is duurzaam.
• Je kunt er veel energie mee opslaan.
• De bestaande gasinfrastructuur kan met enkele aanpassingen gebruikt worden voor het vervoer van waterstof.

Nadelen
• Om het duurzaam te produceren, heb je een overschot groene stroom nodig. Dat hebben we voorlopig niet.
• Je kunt het beter voor veel toepassingen gebruiken, zoals in de industrie of als brandstof voor auto’s en zware mobiliteit, zoals vrachtverkeer.
• De technologie om stroom om te zetten naar waterstof is nog niet efficiënt.

Wat is Warmte- en Koude Opslag?
Warmte- en Koude Opslag (WKO) bestaat uit twee grote reservoirs onder de grond waarin water zit opgeslagen. Deze worden gebruikt om warmte op te slaan in de zomer, en warmte af te geven in de winter. Zo kan een WKO in de winter verwarmen en in de zomer koelen. Omdat het water tussen twee grondlagen in zit is het goed geïsoleerd en gaat de warmte en koude niet verloren.

Grote gebouwen én individuele woningen
Een WKO is eigenlijk een kleinschalig warmtenet dat vooral wordt gebruik voor grote gebouwen als scholen, ziekenhuis en appartementencomplexen. Een WKO kan ook gebruikt worden voor individuele woningen. In huis gebruik je geen aardgas meer voor
verwarmen en warm water. Om de warmte eerst nog op de juiste temperatuur (40 – 50 °C ) te krijgen, wordt een WKO bijna altijd gekoppeld aan een warmtepomp. In sommige gevallen is het ook mogelijk om een WKO te combineren met hogere temperaturen (60
tot 90°C ).

Voordelen
• Comfortabele lage temperatuur warmte in de winter.
• Koeling in de zomer.
• Het is rendabel, je hebt een snelle terugverdientijd.
• Warmte en koude uit de bodem is duurzaam en altijd beschikbaar.

Nadelen
• Niet altijd toepasbaar in bestaande bouw.
• Een WKO is niet goedkoop.
• Er zijn veel aanpassingen nodig in huis

Wat is aquathermie?
Aquathermie betekent dat er warmte wordt gewonnen uit water. Daarmee kunnen huizen en andere gebouwen worden verwarmd. Meestal is er een ondergronds buizenstelsel – een warmtenet – nodig om de warmte naar die gebouwen toe te krijgen. Ook moet een warmtepomp in iedere woning óf een grote buurtwarmtepomp
er nog voor zorgen dat het water warm genoeg wordt om er in de winter comfortabel bij te zitten.


Welk water is warm genoeg om huizen te verwarmen?
Er zit warmte in allerlei soorten water, ook al zou je dat in eerste instantie misschien niet denken. Bijvoorbeeld uit oppervlaktewater zoals rivieren en meren is warmte te winnen. Maar ook drinkwater en rioolwater kunnen ervoor gebruikt worden. Vaak wordt vooral in de zomer warmte uit het water gehaald, omdat er dan meer in zit. De
warmte wordt dan ondergronds opgeslagen in een groot vat of de bodem en in de winter gebruikt.


Wat verandert er allemaal in huis?
De warmte die uit water gewonnen wordt kan in huis op verschillende manieren gebruikt worden. Soms wordt het water dat in leidingen naar jouw huis stroomt daarvoor nog extra verwarmd. Vooral de temperatuur van dat water bepaalt hoe het er uiteindelijk in jouw huis uitziet.

Bronnet – ongeveer 10 -20 graden
In huis komt een warmtepomp te staan. Deze haalt warmte uit het water dat door het warmtenet naar jouw huis stroomt. Je verwarmt je huis uiteindelijk met water van ongeveer 40 graden, en daar heb je soms speciale lagetemperatuurradiatoren of vloerverwarming voor nodig. Ook moet je huis behoorlijk geïsoleerd zijn om het warm genoeg te krijgen.

Voordelen

  • Aquathermie is klimaatvriendelijk
  • Een aquathermiebron raakt in de juiste omstandigheden nooit uitgeput
  • Een aquathermiebron kan in combinatie met andere bronnen op een warmetnet ingezet worden, zoals zonnethermie


Middentemperatuurwarmtenet – ongeveer 70 graden
In huis wordt de cv-ketel vervangen door een warmte-afleverset. Je kunt gewoon de radiatoren die je al hebt blijven gebruiken. Meestal heb je geen extra isolatie nodig om je huis warm te krijgen. Een grote buurtwarmtepomp zorgt ervoor dat het water dat jouw huis binnenstroomt warm genoeg is.


Lagetemperatuurwarmtenet – ongeveer 40 graden
In huis wordt de cv-ketel vervangen door een warmte-afleverset. Je verwarmt je huis met water van ongeveer 40 graden, en daar heb je soms speciale lagetemperatuurradiatoren of vloerverwarming voor nodig. Ook moet je huis behoorlijk geïsoleerd zijn om het warm genoeg te krijgen. Een grote buurtwarmtepomp zorgt ervoor dat het water dat jouw huis binnenstroomt warm genoeg is.

Is aquathermie duurzaam?
Een systeem op aquathermie is duurzaam omdat er warmte wordt gewonnen die al in bijvoorbeeld oppervlakte water zit. Warmtepompen zorgen ervoor dat de temperatuur hoog genoeg wordt om huizen te verwarmen. Daarbij wordt stroom gebruikt, maar dit gebeurt erg efficiënt. Zeker in combinatie met groene stroom is dit klimaatvriendelijk.


Kan ik overstappen op aquathermie?
Een warmtenet met aquathermie als bron is een collectieve oplossing. Dat betekent dat er een plan nodig is om een hele buurt of wijk aan te sluiten. Je kunt dus alleen meedoen als er een warmtenet op aquathermie in jouw buurt of wijk komt.

Nadelen

  • De techniek is nog redelijk nieuw. Er moet nog veel geleerd worden.
  • Een systeem met aquathermie is duur om aan te leggen. Dit betekent overigens niet automatisch dat het ook duur is voor jou als bewoner.
  • Er kan maar een beperkt aantal huizen worden aangesloten op een aquathermiebron omdat deze anders teveel afkoelt.
  • De grootte van de bron bepaalt hoeveel huizen verwarmd kunnen worden.

Wat is geothermie?

Geothermie, letterlijk aardwarmte, is warmte die wordt gewonnen uit de grond. De kern van de aarde is erg warm. Hoe dieper je de grond in gaat, hoe warmer het wordt. Die warmte kan worden gebruikt om huizen en andere gebouwen te verwarmen via een warmtenet.


Hoe werkt geothermie?
In de aardkorst zitten verschillende lagen met water. Hoe dieper zo’n laag zit, hoe warmer dat water is. De temperatuur neemt per kilometer diepte ongeveer 30°C toe.
Als het water naar de oppervlakte opgepompt wordt, kan de warmte gebruikt worden.
Het afgekoelde water wordt weer terug de grond in gebracht zodat het daar weer kan opwarmen.


Waarvoor is geothermie bruikbaar?
Geothermie is in te zetten als bron voor warmtenetten. Bij twee kilometer diepte is het water ongeveer 70°C. Dat is warm genoeg voor wat een middentemperatuurwarmtenet wordt genoemd. Als er dieper geboord wordt kan geothermie ook ingezet worden voor een hogetemperatuurwarmtenet. Dat is ongeveer 90°C.

Als het water van meer dan vier kilometer diepte komt, wordt dat ultradiepe geothermie genoemd. Dit water is 120°C. Het komt als stoom omhoog, en kan zo ook bij elektriciteit opgewekt gebruikt worden.

Waar is geothermie beschikbaar?
Er zijn meerdere lagen in de grond die goed bruikbaar zijn voor geothermie.
Deze zijn op verschillende plekken in Nederland goed bereikbaar. Die
beschikbaarheid is echter theoretisch: het is nog niet zeker of het
daadwerkelijk haalbaar is om op al die plekken een geothermiebron aan te leggen. Dat wordt onderzocht met uitgebreid onderzoek en proefboringen.

Wat verandert er allemaal in huis?

Om huizen te verwarmen met geothermie is een warmtenet nodig. Als je al bent aangesloten op een warmtenet, verandert er niets in huis als daar een geothermiebron op aangesloten wordt. Als je jouw huis nu nog verwarmt met een cv ketel, zullen er wel wat dingen veranderen.


Hogetemperatuurwarmtenet – ongeveer 90°C
In huis wordt de cv-ketel vervangen door een warmte-afleverset. Je kunt gewoon de radiatoren die je al hebt blijven gebruiken. Je hebt geen extra isolatie nodig om je huis warm te krijgen.


Middentemperatuurwarmtenet – ongeveer 70°C
In huis wordt de cv-ketel vervangen door een warmte-afleverset. Je kunt gewoon de radiatoren die je al hebt blijven gebruiken. Meestal heb je geen extra isolatie nodig om je huis warm te krijgen.

Kan ik overstappen op geothermie?
Een warmtenet met geothermie als bron is een collectieve oplossing. Dat betekent dat er een plan nodig is om een hele buurt of wijk aan te sluiten. Je kunt dus alleen meedoen als er een warmtenet op geothermie in jouw buurt of wijk komt.

Bovendien moet een warmtenet al aangelegd en in gebruik zijn voordat het op een geothermiebron kan worden aangesloten. Als een bron wordt ‘geopend’ levert deze direct warmte voor ongeveer 5000 huizen. Die warmte moet de bron wel kwijt kunnen. Daarom is er altijd een tijdelijke ‘overgangsbron’ nodig, zoals biomassa, aquathermie of aardgas.


Is geothermie duurzaam?
Geothermie is een relatief duurzame bron. De aanwezige warmte van de aarde is ‘natuurlijk’ aanwezig. Lokaal kan een bron in meer dan 30 jaar wel uitgeput raken, maar voor de temperatuur van de aarde heeft dit geen negatieve gevolgen. Bij het ophalen van warm water uit de grond komen wel gassen mee naar boven die bijdragen aan de opwarming van de aarde. Die kunnen voor een deel worden afgevangen. Ook zorgt de productie van een geothermieinstallatie voor CO2-uitstoot. Maar: uiteindelijk zorgt verwarmen met
geothermie voor 90% minder CO2-uitstoot dan met een moderne cv-ketel.

Voordelen

  • Geothermie is erg duurzaam
  • Geothermiebronnen raken niet snel uitgeput
  • In potentie is geothermie een goedkope bron
  • Een geothermische bron kan vaak 5000 of meer woningen van warmte voorzien

Nadelen

  • Er is nog weinig ervaring met en kennis over geothermie in Nederland
  • Er is nog veel onduidelijk over of geothermie haalbaar is voordat op locatie onderzoek wordt gedaan, en dat onderzoek is duur.
  • Een geothermiebron kan vaak direct 5000 of meer woningen van warmte voorzien. Dit betekent dat al van te voren ingezet moet worden op een warmtenet, terwijl nog niet zeker is of de geothermiebron wel daadwerkelijk gaat komen.