Informatie over ventileren

Waarom ventileren we

Voor de gezondheid is ventilatie met voldoende schone lucht noodzakelijk. Onze binnenlucht vervuilt door stof, koken op gas, verdampen van oplosmiddelen of gezellig een kaarsje branden. De grootste “vervuiler” is de mens die maar liefst 25 à 30 kubieke meter lucht per uur inademt en vervolgens vocht en CO2 uitademt. Bij slechte ventilatie krijgen we klachten zoals hoofdpijn, sufheid, beslaan de ramen, ademen we elkaars virusdeeltjes in of ontwikkelen we op termijn allergieën. De onderstaande balk geeft aan wat het belang is van ventileren.

Concentratieniveaus CO2 en de effecten

Buitenlucht 400 ppmGezonde lucht 400 – 800 ppmVentileren!! 800 – 1200 ppmGezondheidsklachten 1200 – 5000 ppmGezondheidsschade 5000 ppm en hoger



Vooral in het najaar wanneer griep de kop opsteekt, wordt het belangrijk om, naast het teveel aan CO2, ook virusdeeltjes en zo’n 35 andere kwalijke stoffen te verwijderen door het verversen van de lucht. Zonder ventileren gezellig in de winter een paar kaarsjes aansteken en de concentratie zit al snel boven de 2000 ppm. In een bedompte slaapkamer is het al niet veel beter. Ventilatie kost energie, maar het is geen verspilling: het is hard nodig voor  je  gezondheid.

Soorten ventilatie

Natuurlijke ventilatie

Bij de wat oudere slecht geïsoleerde huizen gaat luchtverversing vaak via naden, kieren, ramen en roosters. Dit noemen we systeem A: “natuurlijke trek” of tocht. We stoken grotendeels voor de buitenlucht, dat is kostbaar en daardoor een belangrijke reden om te gaan isoleren. Door de boel beter kierdicht te maken, neemt echter de natuurlijke verversing af en wordt andere ventilatie nodig. Mechanische ventilatie zorgt voor minder vuile lucht in huis en werkt in tegenstelling tot systeem A ook bij windstil weer.

N.B. systeem B bestaat ook: mechanische toevoer en natuurlijke afvoer van lucht. Dit verouderde systeem kom je in de praktijk niet veel tegen. Energiecoach Bert maakt hier wél gebruik van met zijn zelf gebouwde ventilatie systeem. Daarover later meer.

Centrale afzuiging

De sinds 1980 meest gangbare vorm van mechanische ventilatie is centrale afzuiging. (Dit is systeem C met de bekende “drie-standen schakelaar”.) Deze trekt gebruikte lucht uit de woning en voert verse buitenlucht aan via roosters boven de ramen. Dit geeft vaak klachten van tocht en kou. De verwarming moet nog steeds hard werken om het huis op temperatuur te houden, dus is de verleiding groot de raamroosters dicht te zetten. Met als gevolg dat hier de luchtverversing minimaal wordt en systeem C alleen nog werkt op die slaapkamer waar we een raampje in de ochtend open hebben gezet om “door te luchten”. Vaak wordt de mechanische ventilatie in de winter zelfs uitgezet en is de kans op gezondheidsklachten groot. Dat deze systemen niet goed werken of juist veel energie verspillen heeft dus vaak te maken met het gedrag van de bewoner.

Balansventilatie

De modernste ventilatiesystemen (balansventilatie, systeem D) verversen de binnenlucht wanneer deze vervuild is en winnen eventueel ook de warmte terug. Via aparte afzuigkanalen wordt in de gebruikte lucht de hoogte van de CO2-concentratie gemeten. Voor de badkamer meet het systeem juist of de lucht vochtig is en zorgt voor extra ventilatie tijdens het douchen. Als we na het douchen in de badkamer een raampje open zetten, omdat we dat gewend zijn, raakt de drukverdeling in het huis verstoord en werkt het systeem niet goed meer. Hier zorgt dus de welwillende bewoner ervoor dat een modern systeem niet werkt zoals het is bedoeld.



Hoe te beginnen?

Bij DUEC zijn we ons ervan bewust dat een lagere energierekening niet ten koste mag gaan van de gezondheid. Ventileren is ontzettend belangrijk, juist in de koude wintermaanden. Tijdens gesprekken aan de keukentafel meten we de CO2-concentratie en zien we dat deze vaak snel boven de 800 ppm stijgt (een bovengrens voor gezonde binnenlucht). Als we niet ventileren neemt de concentratie verder toe boven de 1200 ppm. In 95% van de gevallen is geen sprake van goede ventilatie. Er is dus werk aan de winkel!

Zodra we flink willen gaan isoleren en de tochtstrips vervangen, wordt het tijd om na te denken over ventilatie. Wat we kunnen doen is afhankelijk van eventuele voorzieningen die al in de woning aanwezig zijn. Het is belangrijk om te weten dat we gebruikte lucht moeten afzuigen waar het ontstaat en dat verse lucht wordt aangevoerd aan de andere kant van de ruimte. Dit principe noemen we “kruisstroom”, waarbij we met een minimale luchtafvoer het beste resultaat bereiken. Vlak bij de afzuiging een raam open  zetten heeft dus weinig effect. Dan is de ventilatie in de rest van de woning ontregeld.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is CO2-meter.jpg

Meten is weten

Weten of de ventilatie in jouw woning goed werkt? Meet dan de CO2-concentratie. Het lampje van de sensor vertelt je snel of de ventilatie voldoende is: Groen is prima, rood is tijd voor actie!

De energiecoaches hebben CO2-meters die je gratis kunt lenen wanneer je lid bent van DUEC .

Misschien is het ventilatiesysteem al wel in orde en moeten we alleen nog even de handleiding lezen en ons gedrag aanpassen. Voor de andere situaties volgt hier een aantal voorbeelden.

Verschillende situaties

Oud huis, geen ventilatiekanalen

In huizen waar, zonder veel hak- en breekwerk, geen mogelijkheid is om ventilatiekanalen aan te leggen, kan decentrale ventilatie uitkomst bieden. Via een gat  in de muur kan verse lucht worden aangezogen en gebruikte lucht worden afgevoerd. Er zijn apparaten op de markt die de warmte van de gebruikte lucht vasthouden en overdragen op de vers aangevoerde lucht (WTW ofwel warmte-terugwinning). Zo blijft de  ruimte toch comfortabel. Het is belangrijk dat dergelijke installaties door een deskundig persoon worden geplaatst en aangesloten.

Een voordelige Decentrale WTW is de Awenta HRV100P, die met een afstandsbediening op twee standen (35 of 50 m³/uur) kan ventileren. Houd er rekening mee dat de ventilator 36 dB geruis geeft en dat af en toe het luchtfilter vervangen of gereinigd moet worden. Dit apparaat reduceert de ventilatiewarmteverliezen met circa 30% (volgens opgave fabrikant). Niet optimaal, maar stukken beter dan een koude tocht.25px25px33.37%66.63%

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is AwentaHRV100P.jpg
Awenta HRV100P

Een wat duurdere en 21 dB fluisterstille ventilatieoplossing is een Blauberg VENTO Expert A50-1 WTW unit met drie standen. Dit apparaat heeft een vergelijkbare capaciteit en kan tot 97% van de ventilatiewarmte terugwinnen (volgens opgave van de fabrikant).

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Blauberg-vento.jpg
Blauberg Vento

Jaren 60/70 woning met kanaal afzuigkap

Een afzuigkap kan wel 300 kubieke meter lucht per uur afzuigen en daarmee gaat heel veel warmte het dak uit. Als met energiezuinige inductie wordt gekookt en de afzuiging plaatsmaakt voor een recirculatiekap, dan ontstaat de mogelijkheid om dit vergeten afzuigkanaal opnieuw te gebruiken voor ventilatie. Op zolder kan een ventilatie-unit worden aangebracht, die het CO2  gehalte kan meten en bij concentraties hoger dan 800 ppm  extra lucht gaat afzuigen. Stijgt de CO2 door naar 1200 ppm, dan gaat de ventilator net zoveel afzuigen als de oude afzuigkap. Gemak dient de mens en de luchtkwaliteit wordt bewaakt. Niemand thuis? Dan is de CO2 ­ concentratie sowieso laag en schakelt de ventilator terug naar de meest lage stand en gaat er weinig warmte verloren. Geen gedoe met stekkers en schakelaars. Een bekende leverancier van centrale afzuigsystemen met CO2-detectie is IthoDaalderop (bijvoorbeeld Optima MV 468). De CO2-sensor zit in de bedieningsschakelaar van de woonruimte.

Hieronder staat de Ducobox Silent afgebeeld. Deze is uit te rusten met een CO2 boxsensor, maar kan ook via Wifi met een sensor in de woonruimte worden aangestuurd. Op de ventilator kunnen meerdere afzuigkanalen worden aangesloten (zeven). Aan de bovenzijde wordt de gebruikte lucht afgevoerd naar de dak doorvoer, die misschien zelfs nog aanwezig is.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Duobox-Silent.jpg
Ducobox Silent

Een duurder maar ook een veel slimmer systeem is de Ducobox Focus. Op elk van de zeven aansluitingen kan namelijk een regelklep worden geplaatst, die aparte leidingen vanaf slaapkamers (CO­2) of een badkamer (relatieve vochtigheid) kunnen meten én aansturen (afbeelding links). Als iemand een douche neemt, zal de klep van de badkamer het vocht detecteren en de ventilator gaat vervolgens extra veel lucht afzuigen. De kleppen van de overige ruimten worden dichtgezet, waardoor niet meer warmte verloren gaat dan strikt noodzakelijk is. Worden in de winter de kaarsjes uitgeblazen en gaat iedereen naar bed, dan verlegt de ventilatie-unit de “focus” op het verwijderen van overtollige CO2 uit de slaapkamers.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Duobox-Focus.jpg
Ducobox Focus

Jaren ‘80/90 woning met centrale afzuiging

Als er niet eerder onderhoud is gepleegd aan de centrale mechanische afzuiging, dan wordt het tijd om de kanalen te laten reinigen. Het systeem wordt daarvan een stuk stiller. Kijk ook of de energieverslindende oude ventilatie-unit, die op wisselstroom draait, niet eens vervangen moet worden door een tot 83% zuiniger gelijkstroom exemplaar.  

Als er verschillende kanalen uitkomen op zolder, overweeg dan zeker om het ventilatiesysteem naar behoefte te laten afzuigen (zie DucoBox Focus). Dan is het ooit goed bedoelde maar inmiddels verouderde systeem met één investering omgebouwd.

Lees meer over vervangen ventilatiebox en het reinigen van ventilatiebox

Moderne woningen met balansventilatie en warmte terugwinning (WTW)

DUEC gaat ervan uit dat deze ventilatiesystemen, mits volgens het Bouwbesluit aangelegd en regelmatig onderhouden (kanalen reinigen, tijdig filters vervangen) prima kunnen functioneren. Zorg er wel voor dat je weet hoe het systeem werkt en dat je het goed bedient. Raadpleeg hiervoor de handleiding.

Belang van aanvoer verse lucht

Het is goed dat de gebruikte lucht wordt afgevoerd, maar het is heel belangrijk dat net zoveel verse lucht wordt aangevoerd. Anders ontstaat er onderdruk, met in het uiterste geval gevaar voor aantrekken van lucht via rookkanalen (geiser of open haard: koolmonoxide vergiftiging). Plaats bij de verbrandingstoestellen daarom altijd een goedgekeurde koolmonoxide-melder.

Zorg dus in alle gevallen voor een onbelemmerde aanvoer van verse lucht. Door te kiezen op welke plek de lucht wordt aangevoerd, regel je het comfort in huis. In de zomer kan dat prima het rooster boven de ramen zijn (broodnodige verkoeling). In de winter kan je de roosters dicht houden, maar dan kun je de verse lucht bijvoorbeeld via het trapportaal aanvoeren. Dit werkt goed zolang er ongeveer twee centimeter ruimte onder de deuren vrij wordt gehouden.

Als je bang bent dat de inkomende koude winterlucht leidt tot extra stookkosten, dan bestaat er zelfs nog een mogelijkheid om de inkomende koude lucht langs de buitenzijde van de warme afvoerbuis te laten stromen. Dit werkt dan als een soort WTW met rendementen tot maar liefst 65%. Pas er wel voor op dat in hartje winter condenswater kan vrijkomen. Dit mag zeker niet in de ventilator terechtkomen!

Doe het zelf

Energiecoach Bert Kok is erg handig en heeft in zijn huis diverse ventilatie-units zelf gebouwd. De bewoners zijn erg tevreden met het resultaat. Het ventilatiesysteem werkt met mechanische aanvoer waarbij lucht ingeblazen en verwarmd wordt in het trappenhuis, en daarna wordt de lucht op natuurlijke wijze afgevoerd. (systeem B). Belangrijk is dan wel dat de kieren onder de deuren voldoende groot zijn zodat verse warmte lucht in alle ruimtes kan komen. Deze aanvoer via het trappenhuis voorkomt de hinderlijke koude tocht door ventilatieroosters bij de ramen. Het zelf bouwen bespaart veel kosten. Voor meer informatie klik hier .

Disclaimer

DUEC  verklaart hierbij dat ten aanzien van het verstrekken van informatie zij op geen enkele wijze een belang  of relatie heeft met bedrijven en/of andere commerciële partijen. Om vast te stellen wat de kosten zijn voor het treffen van maatregelen, maakt DUEC gebruik van de kennis en ondersteunende diensten van Coöperatie HOOM. De energiecoaches zijn door HOOM opgeleid om Uitgeesters te informeren over mogelijkheden tot verduurzaming.

Hoewel DUEC  de grootste zorgvuldigheid betracht bij het geven van informatie, kan zij geen volledige zekerheid bieden omtrent de effecten en resultaten van aanbevolen maatregelen. Het uitvoeren van maatregelen vindt uitdrukkelijk plaats onder de verantwoording van de eigenaar van de woning, alsmede het advies en de garanties van de uitvoerende bedrijven. Alhoewel dit stuk met de nodige zorg is opgesteld sluit DUEC elke aansprakelijkheid jegens opdrachtgever uit.

Vergelijkbare berichten